Editorial
Murray Bookchin: Ο μύθος του κόμματος
του Murray Bookchin Οι κοινωνικές επαναστάσεις δεν γίνονται από τα κόμματα, τις ομάδες, ή τα επιτελεία. Συμβαίνουν ως αποτέλεσμα των ...
Σάββατο 19 Απριλίου 2014
Πως καμιά φορά η λογοτεχνία κάνει τον κόσμο λίγο καλύτερο
του Κωνσταντίνου Τζαμιώτη
Με αφορμή το θάνατο του Μαρκές θυμήθηκα ένα περιστατικό που συνέβη πριν αρκετά χρόνια, σε κάποιο στρατιωτικό φυλάκιο στον κόλπο της Αχλαδερής στη Λέσβο. Ανάμεσα στους υπηρετούντες σ’ εκείνο το απομονωμένο σημείο του νησιού, υπήρχε και κάποιος δεκαοχτάχρονος, άντε δεκαεννιάχρονος Γιώργος Σβουνάκης, Σβανάκης, Στουπάκης, αδυνατώ να θυμηθώ. Από ένα ορεινό χωριό του Ηρακλείου νομίζω καταγόταν, κτηνοτρόφος, συγκέντρωνε όλα τα αρνητικά στερεότυπα των συνομήλικων του που προέρχονταν από την μεγαλόνησο. Θορυβώδης, νταής, άμετρα σωβινιστής, ξεροκέφαλος, ψιλοτεμπελάκος, δουλικός με τους αυστηρούς αξιωματικούς και τυραννικός με τους πιο αδύναμους, είχε βρει τον τρόπο να κάνει (με τη στήριξη καμιά δεκαριά ακόμη συμπατριωτών του) κουμάντο στο φυλάκιο. Μια μέρα τον τσάκωσα να κρυφοκοιτάζει ένα από τα βιβλία που κουβαλούσα μαζί μου. Έκανε τον ανήξερο και για μέρες δεν με πλησίαζε ώσπου τον έπιασα ξανά ένα μεσημέρι να γυροφέρνει ύποπτα τον σάκο μου. Μου είπε αν μπορούσα να του δανείσω το βιβλίο με το μαύρο εξώφυλλο. Ξαφνιάστηκα μα του είπα όχι. Επέμεινε. Εκμεταλλευόμενος τη διαφορά ηλικίας που γνώριζα πως είχε σημασία για εκείνον, τον προειδοποίησα πως θα μαλώναμε αν το ‘χανε ή το κατέστρεφε. Μου ορκίστηκε πως θα το πρόσεχε σαν τα μάτια του. Τι να έκανα, υποχώρησα. Για έναν μήνα ή, και λίγο παραπάνω γιατί αν και ολιγοσέλιδο τόσο του πήρε να το διαβάσει, το φυλάκιο κυριολεκτικά μεταμορφώθηκε σε ησυχαστήριο. Στο ΚΨΜ, σ’ ένα ξύλινο περίπτερο, στη σκοπιά, στο θάλαμο, κάτω από μια συστάδα πεύκων, παντού, όπου τον πετύχαινα, ο πρώην ταραχοποιός ήταν βυθισμένος στο βιβλίο κι αλίμονο αν κανένας τολμούσε να κάνει φασαρία. Όταν επιτέλους το τέλειωσε και μου το έφερε, τον ρώτησα πώς του φάνηκε. Αντί να απαντήσει με ρώτησε που είναι η Κολομβία. Του είπα. «Και αυτοί σαν εμάς είναι» σχολίασε μόνο. Οι σχέσεις μας δεν έγιναν καλύτερες και όσο και αν τον ενθάρρυνα δεν ξανάπιασε βιβλίο. Με τον καιρό μάλιστα ξανάγινε ο ενοχλητικός εαυτός του μα όποτε καταλάβαινε πως βρίσκομαι εκεί κοντά ή τον παρατηρώ επιτιμητικά, βιαζόταν να τα μαζέψει.
Την μέρα που έφευγα με απόσπαση, με πρόλαβε πριν ανέβω στη καρότσα του ΡΕΟ και όλο ντροπαλοσύνη μου έδωσε ένα ξύλινο αλογάκι και 1500 δραχμές. Το γλυπτό το είχε σκαλίσει μένοντας ξάγρυπνος όλο το προηγούμενο βράδυ, τα λεφτά τα είχε κλέψει από έναν «γυαλάκια Αθηναίο» που υπηρετούσε στον λόχο μου και ήταν πριν από μένα αποσπασμένος στο φυλάκιο. Είχε μετανιώσει και ήθελε να του τα επιστρέψω. Το βιβλίο που είχε διαβάσει ήταν το Χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου.
Με αφορμή το θάνατο του Μαρκές θυμήθηκα ένα περιστατικό που συνέβη πριν αρκετά χρόνια, σε κάποιο στρατιωτικό φυλάκιο στον κόλπο της Αχλαδερής στη Λέσβο. Ανάμεσα στους υπηρετούντες σ’ εκείνο το απομονωμένο σημείο του νησιού, υπήρχε και κάποιος δεκαοχτάχρονος, άντε δεκαεννιάχρονος Γιώργος Σβουνάκης, Σβανάκης, Στουπάκης, αδυνατώ να θυμηθώ. Από ένα ορεινό χωριό του Ηρακλείου νομίζω καταγόταν, κτηνοτρόφος, συγκέντρωνε όλα τα αρνητικά στερεότυπα των συνομήλικων του που προέρχονταν από την μεγαλόνησο. Θορυβώδης, νταής, άμετρα σωβινιστής, ξεροκέφαλος, ψιλοτεμπελάκος, δουλικός με τους αυστηρούς αξιωματικούς και τυραννικός με τους πιο αδύναμους, είχε βρει τον τρόπο να κάνει (με τη στήριξη καμιά δεκαριά ακόμη συμπατριωτών του) κουμάντο στο φυλάκιο. Μια μέρα τον τσάκωσα να κρυφοκοιτάζει ένα από τα βιβλία που κουβαλούσα μαζί μου. Έκανε τον ανήξερο και για μέρες δεν με πλησίαζε ώσπου τον έπιασα ξανά ένα μεσημέρι να γυροφέρνει ύποπτα τον σάκο μου. Μου είπε αν μπορούσα να του δανείσω το βιβλίο με το μαύρο εξώφυλλο. Ξαφνιάστηκα μα του είπα όχι. Επέμεινε. Εκμεταλλευόμενος τη διαφορά ηλικίας που γνώριζα πως είχε σημασία για εκείνον, τον προειδοποίησα πως θα μαλώναμε αν το ‘χανε ή το κατέστρεφε. Μου ορκίστηκε πως θα το πρόσεχε σαν τα μάτια του. Τι να έκανα, υποχώρησα. Για έναν μήνα ή, και λίγο παραπάνω γιατί αν και ολιγοσέλιδο τόσο του πήρε να το διαβάσει, το φυλάκιο κυριολεκτικά μεταμορφώθηκε σε ησυχαστήριο. Στο ΚΨΜ, σ’ ένα ξύλινο περίπτερο, στη σκοπιά, στο θάλαμο, κάτω από μια συστάδα πεύκων, παντού, όπου τον πετύχαινα, ο πρώην ταραχοποιός ήταν βυθισμένος στο βιβλίο κι αλίμονο αν κανένας τολμούσε να κάνει φασαρία. Όταν επιτέλους το τέλειωσε και μου το έφερε, τον ρώτησα πώς του φάνηκε. Αντί να απαντήσει με ρώτησε που είναι η Κολομβία. Του είπα. «Και αυτοί σαν εμάς είναι» σχολίασε μόνο. Οι σχέσεις μας δεν έγιναν καλύτερες και όσο και αν τον ενθάρρυνα δεν ξανάπιασε βιβλίο. Με τον καιρό μάλιστα ξανάγινε ο ενοχλητικός εαυτός του μα όποτε καταλάβαινε πως βρίσκομαι εκεί κοντά ή τον παρατηρώ επιτιμητικά, βιαζόταν να τα μαζέψει.
Την μέρα που έφευγα με απόσπαση, με πρόλαβε πριν ανέβω στη καρότσα του ΡΕΟ και όλο ντροπαλοσύνη μου έδωσε ένα ξύλινο αλογάκι και 1500 δραχμές. Το γλυπτό το είχε σκαλίσει μένοντας ξάγρυπνος όλο το προηγούμενο βράδυ, τα λεφτά τα είχε κλέψει από έναν «γυαλάκια Αθηναίο» που υπηρετούσε στον λόχο μου και ήταν πριν από μένα αποσπασμένος στο φυλάκιο. Είχε μετανιώσει και ήθελε να του τα επιστρέψω. Το βιβλίο που είχε διαβάσει ήταν το Χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου.
Δευτέρα 14 Απριλίου 2014
Χρυσή Αυγή και Παγανισμός
 |
| Η αιώνια νιότη του Παγανισμού |
του Γιάννη Αλεξάκη
[από το ιστολόγιο ΠΑΝ ΣΥΡΙΓΞ]
Παράπλευρα θύματα της προπαγάνδας του ολιγαρχικού κατεστημένου που κυβερνά την χώρα, με αφορμή τα γεγονότα που έχουν σχέση με την ναζιστική ακροδεξιά Χρυσή Αυγή, είναι και η λατρεία[i] και ο τρόπος ζωής των αρχαίων ελλήνων, που το χριστιανικό ιερατείο αποκαλεί μειωτικά και με υβριστική πρόθεση, με τα επίθετα: παγανισμός, δωδεκαθεισμός, ειδωλολατρία, ελληνισμός, ελλήνων νόσος, ελλήνων μιαρές δόξες, ελλήνων ψεύδη, ελλήνων πλάνη, εθνισμός, απιστία, Επικούρου χοιρεία, αθεΐα κλπ…
Με τον ψευδή ισχυρισμό ότι οι χρυσαυγήτες είναι παγανιστές και δωδεκαθεϊστές, γίνεται προσπάθεια να χρεωθεί η λατρεία των αρχαίων ελλήνων και γενικά η ελληνική κοσμοαντίληψη και το σύστημα αξιών του αρχαίου Ελληνισμού, με την εγκληματική ναζιστική οργάνωση της ΧΑ για να συκοφαντηθεί και να χτυπηθεί η αρχαία λατρεία και ο αρχαίος ελληνικός κόσμος και πολιτισμός για άλλη μια φορά.
Όμως όλοι οι βουλευτές της ΧΑ, όλοι ανεξαιρέτως, δηλώνουν χριστιανοί ορθόδοξοι. Κατά τις ορκωμοσίες στην βουλή σπεύδουν όλοι χωρίς εξαίρεση να τους ραντίσει ο προκαθήμενος του ορθόδοξου χριστιανικού ιερατείου με «αγιασμό» και να του φιλήσουν το χέρι. Κανένας λοιπόν από αυτούς δεν είναι παγανιστής ή έλληνας εθνικός ή δωδεκαθεϊστής ή ορφικός ή κυνικός ή στωικιστής ή ελεατικός ή ντεϊστής ή αγνωστικιστής ή επικούρειος ή άθεος· αντίθετα είναι όλοι τους χριστιανοί ορθόδοξοι. Άλλωστε, έχουν αποδείξει την φανατική ορθόδοξη χριστιανική μισαλλοδοξία τους σε πάρα πολλά γεγονότα, όπως για παράδειγμα τα έκτροπα που προκάλεσαν μαζί με κάποιους καλόγερους και παπάδες στο θέατρο «Χυτήριο» όταν ανέβηκε η παράσταση “CorpusChristi”. Επίσης πολλά διακεκριμένα μέλη του ορθόδοξου χριστιανικού ιερατείου, επίσκοποι, αρχιμανδρίτες κλπ, έχουν στενές σχέσεις με την ΧΑ, ευλογούν και στηρίζουν την δράση της, ενώ η επίσημη Εκκλησία αδιαφορεί για αυτές τις συνευρέσεις και η Διαρκής Ιερά Σύνοδος δεν τις έχει καταδικάσει.
Οι χρυσαυγήτες, όπως και πολλοί από αυτούς που κατοικούν σήμερα στον ελλαδικό χώρο, ειδικά όσοι είναι δεξιοί και ακροδεξιοί, έχουν χάσει κατά μέγα μέρος την ελληνικότητα τους, ακριβώς επειδή είναι φανατικοί χριστιανοί και για τον λόγο αυτόν κατά κανένα τρόπο δεν έχουν μέθεξη των αρχαίων πολιτιστικών αξίων που είναι καταδικασμένες από τον χριστιανισμό ως νοσηρές, μιαρές και ψευδείς. Είναι αυτοί οι ίδιοι που ενώ λένε στους ευρωπαίους: «Είμαστε Έλληνες ρε! Όταν εσείς ζούσατε πάνω στα δέντρα εμείς είχαμε πολιτισμό!» αμέσως μετά, μη έχοντας ιδέα για τον πολιτισμό στον οποίον αναφέρονται, λένε περιφρονητικά για τους αρχαίους έλληνες ότι «πίστευαν σε ψεύτικα είδωλα και ήταν ειδωλολάτρες, παγανιστές και άθεοι». Οι δυστυχείς αυτοί ελληναράδες δεν γνωρίζουν ότι οι ευρωπαίοι, αλλά και πολλοί άλλοι άνθρωποι στον πλανήτη, είναι πολύ πιο έλληνες από αυτούς τους ίδιους, αφού βίωσαν την Αναγέννηση με την επιστροφή στις πηγές των αξιών του Ελληνισμού και στην συνέχεια με τον Διαφωτισμό και τον Ανθρωπισμό, δόμησαν πάνω σε αυτές τις αξίες, ενώ αυτοί παραμένουν θλιβεροί «μεταβυζαντινοί χριστιανογραικύλοι».
Σε όλους αυτούς τους ελληναράδες έχω να πω ότι: Έλληνας δεν γεννιέσαι. Έλληνας μπορείς μόνο να γίνεις «μετέχοντας της των Ελλήνων παιδεύσεως».
Άλλωστε και η λέξη «Επανελληνισμός» που έχει γίνει της μόδας τα τελευταία χρόνια στον τόπο μας, προϋποθέτει την δια της παιδείας μέθεξη με τις αξίες του αρχαίου ελληνικού κόσμου, ώστε να επανακτηθεί η ελληνικότητα, που δεν αποκτάται με καμία εξ αίματος συγγένεια, παρά μόνο με τον ενστερνισμό της γνώσης των ελληνικών στοιχείων. Για την ελληνικότητα προϋποτίθεται, κατ’ αρχήν η γνώση των ελληνικών αξιών και στην συνεχεία η αποδοχή τους και η ενσωμάτωση τους στον τρόπο ζωής και στα πιστεύω αυτού που θέλει να γίνει έλληνας. Ο βαθμός, αφ’ ενός της γνώσης και αφ’ ετέρου της μέθεξης των ελληνικών αξιών, αποτελεί και το μέτρο του βαθμού της ελληνικότητας. Η ελληνικότητα προϋποθέτει και συνεπάγεται αποδοχή και μέθεξη των αξιών του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού (μια από της οποίες ήταν και η φιλοξενία) και τίποτε λιγότερο ή περισσότερο, καμιά εξ αίματος συγγένεια και άλλες ρατσιστικές ανοησίες.
Ας δούμε όμως γιατί οι πολυθεϊστικές θρησκείες, δεν μπορούν να εκτρέφουν ή έστω και να συνεπικουρούν ολοκληρωτικά πολιτικά φαινόμενα.
Οι πολυθεϊστικές θρησκείες και τα φιλοσοφικά ρεύματα, που άνθισαν στο πολυποίκιλο λιβάδι του αρχαίου ελληνικού κόσμου, αναφερόμενες κυρίως σε στοιχεία της φύσης, ελάχιστα προσφέρονται για πράξεις φανατισμού και κατάκτησης. Αντίθετα οι μονοθεϊστικές που διακηρύσσουν έναν μοναδικό, πανίσχυρο και ζηλωτή θεό[ii], δημιουργό και καταστροφέα του κόσμου, που τιμωρεί όσους δεν τον πιστεύουν και δωρίζει την εξουσία στους βασιλείς που τον ασπάζονται, αποτελούν όργανο και μέσο επιβολής για τις επεκτατικές και εκτεταμένες αυτοκρατορίες αλλά και τα αυταρχικά καθεστώτα και κινήματα.
Είναι πολύ πιο εύκολο να κυβερνάς ως δεσπότης ένα συνονθύλευμα λαών και εθνών αν τους ομογενοποιήσεις σε ότι μπορείς, εν προκειμένω στην θρησκευτική τους πίστη. Αυτό αντιλήφτηκε η Ρώμη κατά την ύστερη ηγεμονική (αυτοκρατορική) περίοδο, και παρά το ότι αρχικά έκανε διωγμούς εναντίον των χριστιανών, όχι για το δόγμα τους αλλά επειδή καταδίωκε κοινωνικές ομάδες που τις θεωρούσε υπονομευτικές, τελικά επέβαλε τον χριστιανισμό, ως ενιαία και αποκλειστική θρησκεία, με νέους διωγμούς, με πολύ βίαιο και οδυνηρό, ειδικά για τους έλληνες, τρόπο, με καταστροφές ναών, κατασχέσεις περιουσιών, ομαδικές σφαγές, θανάτωση και των δυο γονέων ώστε να μείνουν τα μικρά παιδιά, «απαλλαγμένα» από το μίασμα των γονέων, έρμαια στους προπαγανδιστές της νέας πίστης[iii]. Μόνο σε μια από αυτές τις ομαδικές σφαγές εξοντώθηκαν ...
Σάββατο 12 Απριλίου 2014
Γιάννης Βαρουφάκης: Προεκλογική σκηνοθεσία το πλεόνασμα και η έξοδος στις αγορές - Με ψευδώνυμο θα έρθει το τρίτο μνημόνιο
Ο Γ. Βαρουφάκης κρίνει τους κυβερνητικούς σχεδιασμούς εν όψει εκλογών και ειδικότερα την εξαγγελία πλεονάσματος, καθώς και την πρόβλεψη για έξοδο στις αγορές, χωρίς να διστάσει να πει πικρές αλήθειες για τους διθυραμβικούς τόνους, που χρησιμοποιεί η κυβέρνηση και για τη θρυλούμενη ευρωστία του τραπεζικού συστήματος.
Στο δεύτερο μέρος, μιλάει για την “επαναδιαπραγμάτευση” του χρέους που υπόσχεται η κυβέρνηση, για το νέο μνημόνιο που δεν θα το πουν μνημόνιο και για το αν και με ποιες προυποθέσεις μπορεί να έρθει η πολυπόθητη – για την Ελλάδα αλλά και την Ευρώπη – ανάπτυξη.
*Τη συνέντευξη πήρε ο Παύλος Κλαυδιανός για την εποχή
Η τελευταία συμφωνία μεταξύ κυβέρνησης και τρόικας εμφανίζεται σαν πρώτο βήμα εξόδου από την κρίση και το μνημόνιο. Είναι, λοιπόν, έτσι ή για άλλη μια φορά καλείται η καθημαγμένη κοινωνία να πιστέψει ότι υπάρχει φως;
Η ίδια η κυβέρνηση παραδέχεται ότι το ελληνικό χρέος, το οποίο σύμφωνα με το Μνημόνιο ΙΙ θα αποπληρώνουμε μέχρι και το 2030, παραμένει μη βιώσιμο. Μ’ άλλα λόγια, σύμφωνα με την ίδια την τρόικα έχουμε «μνημονιώδεις» υποχρεώσεις ως το 2030, που η ίδια η κυβέρνηση, το ΔΝΤ, η ΕΚΤ, η Επιτροπή, ο κ. Σόιμπλε παραδέχονται πως είναι αδύνατο να τηρηθούν.
Το μνημόνιο είχε δύο σκέλη. Πρώτον, τη διαδικασία παροχής των δόσεων στην Ελλάδα. Αυτή λήγει τον Μάιο με την τελευταία δόση. Από εκεί και πέρα, όμως, ξεκινάει το πιο αυστηρό και σκληρό μέρος των μνημονιακών συμβάσεων, που αφορούν τις δικές μας αποπληρωμές των μνημονιακών δανείων που θα συνεχισθούν, σύμφωνα με το πρόγραμμα, ως το 2030, οπότε θα μιλάμε για έξοδο από το μνημόνιο. Όταν έχουμε αυτή την υποχρέωση, είναι, τουλάχιστον, ανέκδοτο να αναφερόμαστε τώρα σε έξοδο από το Μνημόνιο. Προφανώς, η κυβέρνηση μετά από δύο χρόνια σχετικής νηνεμίας στο κοινωνικό μέτωπο και αντιμετωπίζοντας τώρα μια εκλογική διαδικασία στην οποία φοβάται ότι θα τιμωρηθεί, προσπαθεί με νύχια και με δόντια να δημιουργήσει συνθήκες ανοχής, όχι βέβαια επιβράβευσης, στο εκλογικό σώμα και διάσπασής του μέσα από την παγιωμένη στρατηγική: πρώτον, «τρομοκρατούμε τον κόσμο», δεύτερον, «του σπάμε το ηθικό», τρίτον, του «υποσχόμαστε αυτά που θέλει να ακούσει, κι ας μην τα πιστεύει».
Η «Wall Street Journal» έγραφε, βοηθώντας, ότι η κυβέρνηση κινήθηκε σ’ αυτή τη διαπραγμάτευση στο δικό της «σκοπό», σε σχέση με την τρόικα, στηριζόμενη στις βελτιωμένες προοπτικές της οικονομίας. Να το σχολιάσουμε;
Η αλήθεια είναι ότι η κυβέρνηση είχε τη δυνατότητα να συγκρουστεί αρνούμενη αυτά που προσπάθησε να της επιβάλει η τρόικα, λέγοντας ότι δεν θα πάρει τις επόμενες δόσεις αν πρώτα δεν γινόταν συνολική αναδιαπραγμάτευση της δανειακής σύμβασης. Δεν το έκανε όμως. Έκανε ακριβώς αυτό που της είπε η τρόικα. Η όλη ιστορία ότι δήθεν έκανε διαπραγμάτευση για το γάλα, ομαδικές απολύσεις κ.τ.λ. είναι ένα φθηνό θεατρικό έργο. Η τρόικα γνωρίζει πολύ καλά ότι δεν υπήρξε πρωτογενές πλεόνασμα, λόγω των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων του Δημοσίου. Απλώς επέτρεψε στην κυβέρνηση να πάρει 500 εκ. να τα μοιράσει προεκλογικά, όπως κάνουν παραδοσιακά οι ελληνικές κυβερνήσεις, μόνο και μόνο για να επιβραβεύσει την ενδοτικότητά της.
Μύθος η σκληρή διαπραγμάτευση
Επίκειται, λοιπόν, μετά τις εκλογές σκληρή συζήτηση;
Συζήτηση μεταξύ κυβέρνησης και τρόικας σκληρή δεν υπήρξε ποτέ ούτε θα υπάρξει.
Εννοείται, σκληρή για τα θέματα που θα θέσει και θα απαιτηθούν.
Προφανώς. Η συμφωνία του κ. Σαμαρά με την κ. Μέρκελ μετά την εκλογή του Ιουνίου 2012 ήταν ότι, καταρχάς, η Ελλάδα δεν θα εκπαραθυρωθεί από την Ευρωζώνη, εφόσον ο κ. Σαμαράς και ο κ. Στουρνάρας «ξεχάσουν» τη συμμαχία με το ΔΝΤ για απομείωση του ελληνικού χρέους και εφαρμόσουν ό,τι τους απαιτηθεί, με την υπόσχεση ότι μετά τις γερμανικές εκλογές θα ανακουφισθεί η κατάσταση με το ελληνικό χρέος. Η κ. Μέρκελ δεν τήρησε τις υποσχέσεις εκείνες – υποσχέσεις που μας έλεγε ο κ. Σαμαράς ότι είχε. Τώρα, δεν μπορούσε να μην του δώσει κάτι, όταν ο κ. Σαμαράς και ο κ. Στουρνάρας έχουν υποκλιθεί πλήρως στις απαιτήσεις του Βερολίνου και γενικότερα της τρόικας, κι έχουν απορρίψει την πρόταση του ΔΝΤ για μια από κοινού κρούση στο Βερολίνο και τη Φραγκφούρτη για μείωση του ελληνικού χρέους. Τώρα, που βρίσκονται αντιμέτωποι με τις εκλογές, το δωράκι που τους έκαναν είναι τα 500 εκ. Μερικά ψίχουλα, μ’ άλλα λόγια, με στόχο να δουν το καλοκαίρι τι θα κάνουν με ένα χρέος, το οποίο οι ίδιοι γνωρίζουν ότι δεν είναι βιώσιμο. Πολύ φοβάμαι ότι δεν θα ξέρουν τι να κάνουν, όπως δεν ήξεραν πριν ένα, δύο, τρία, τέσσερα χρόνια.
Πριν πάμε στο χρέος, να ρωτήσω σε ποια βάση, από τεχνοκρατική άποψη, γίνονται οι υπολογισμοί για το πλεόνασμα και επομένως η συζήτηση μεταξύ τρόικας και υπουργείου Οικονομικών.
Νομίζω ότι δεν έχει γίνει, στ’ αλήθεια, συζήτηση περί πρωτογενούς πλεονάσματος. Η τρόικα ξέρει ότι δεν υπάρχει. Υπάρχουν δύο διαστάσεις του θέματος. Πρώτον, η κυβέρνηση μιλάει για πλεόνασμα σε ταμειακή βάση. Η τρόικα δεν την αποδέχεται, μιλάει στη βάση των δεδουλευμένων, όπως και η Eurostat, η οποία θα αποφανθεί το καλοκαίρι, πλέον, για το πλεόνασμα του 2013. Αυτή τη στιγμή το πλεόνασμα που αναφέρουν δεν είναι αποδεκτό από Eurostat και τρόικα. Η τρόικα, όμως, κάνει τα στραβά μάτια.
Ποια είναι η λογιστική κατάσταση στην πραγματικότητα ως προς το πρωτογενές πλεόναμσα σε δεδουλευμένη βάση; Για να απαντήσουμε, πρέπει να ...
λάβουμε δύο σημαντικές μεταβλητές υπ’ όψη μας: Πρώτον, τις ληξιπρόθεσμες απαιτήσεις του δημοσίου. Δεύτερον , την απόφαση του Ελληνικού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΕΤΧΣ), η οποία θα παρθεί Ιούλιο – Αύγουστο του 2014, όσον αφορά το κόστος της ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών για το 2013. Αυτό το κόστος θα υπολογισθεί στη βάση εκτίμησης για την τιμή των μετοχών των τραπεζών στο χρηματιστήριο σε σχέση με το 2013. Άρα, ως τότε, δεν θα έχουμε κανένα σταθερό σημείο για τον υπολογισμό του πλεονάσματος του 2013.
Νεκροζώντανες οι τράπεζες
Επίκειται το νομοσχέδιο για τις τράπεζες και η κυβέρνηση δείχνει μέγιστη πολιτική ανησυχία, απέφυγε να απαντήσει και σε ερώτηση του Αλέξη Τσίπρα στη Βουλή. Τι σκέπτονται, άραγε, γι’ αυτό τον κόμπο;
Η στρατηγική τόσο της ελληνικής κυβέρνησης όσο και της ΕΕ για τις ελληνικές τράπεζες είναι η στρατηγική του κουκουλώματος της βαθειάς πτώχευσης των τραπεζών. Απλά, δεν θα παραδεχθούν ότι, παρά τα 40 με 46 δισ που θα έχουν λάβει οι τράπεζες από το δημόσιο, θα παραμένουν «νεκροζώντανες», δηλαδή ανίκανες να δανείζουν ακόμα και στις επικερδείς επιχειρήσεις. Τέσσερις είναι οι λόγοι για αυτό: Πρώτον, το PSI άφησε τις τράπεζες πολύ πιο λαβωμένες απ’ ό,τι παραδέχθηκε η Blackrock και η τρόικα. Δεύτερον, λόγω της λεγόμενης «επαναγοράς» χρέους στα τέλη του 2012 – η οποία, να θυμηθούμε, έγινε γιατί η ελληνική κυβέρνηση δεν δέχθηκε την πρόταση Λαγκάρντ για απομείωση του χρέους – που ουσιαστικά ήταν ένα δεύτερο PSI βλαπτικό για τις τράπεζες. Τρίτον, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, τα οποία είναι πολύ μεγαλύτερα από αυτά που αναφέρουν – υπολογίζω μια νέα τρύπα 50 – 60 εκ. ευρώ. Τέταρτον, λόγω της συνεχιζόμενης διαπλοκής κομμάτων εξουσίας, ΜΜΕ και τραπεζιτών, με τους τραπεζίτες να καταφέρνουν, ελέω των κομμάτων εξουσίας, να παραμείνουν στο τιμόνι των πτωχευμένων τραπεζών ώστε να συνεχίσουν να εξυπηρετούν τα κόμματα εξουσίας και τα συστημικά ΜΜΕ.
Με άλλα λόγια, δηλαδή, δεδομένης της αποφασιστικότητας με την οποία ο κ. Σόιμπλε απορρίπτει την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών από το ESM (έχει λήξει αυτή η ιστορία, ιδίως με τη δήθεν ενοποίηση των τραπεζών που αποφάσισαν και για την οποία χαίρονται και εορτάζουν αυτή την εποχή), οι τράπεζες δεν θα μπορέσουν να βρουν τα κεφάλαια που χρειάζονται για να καλύψουν αυτές τις μαύρες τρύπες. Το Δημόσιο δεν έχει τη δυνατότητα να δανεισθεί κι άλλα 50 – 60 δισ. να τους δώσει – ευτυχώς δεν θα το κάνει. Κι αυτό τι σημαίνει; Ότι οι τράπεζες θα παραμείνουν νεκροζώντανες. Και η μόνη στρατηγική της τρόικας και της κυβέρνσης είναι αυτό να μη φανεί. Μ’ άλλα λόγια, θα υπάρξει μια ανίερη συμμαχία μεταξύ Αθήνας, Βερολίνου και Φραγκφούρτης να βρουν έναν τρόπο δήθεν ότι θα έχουν καλύψει τις μαύρες τρύπες των τραπεζών.
Η ΕΚΤ είναι και θα παραμείνει προβληματισμένη μ’ αυτό, διότι η λεγόμενη τραπεζική ενοποίηση πετάει σ’ αυτή το μπαλάκι του ελέγχου της εποπτείας των ελληνικών τραπεζών. Αυτό, έχει πολύ μεγάλη σημασία: η ΕΚΤ έφτιαξε ένα νέο τμήμα, ένα νέο παράρτημα, που στόχο έχει την εποπτεία των τραπεζών. Αυτοί οι άνθρωποι θα έλθουν, και είναι καλοί επαγγελματίες, θα κοιτάξουν τα βιβλία των τραπεζών, θα δουν ότι είναι πτωχευμένες, αλλά μετά θα υπάρξει τεράστιο πολιτικό κόστος και μεγάλες πιέσεις επάνω τους για να μην το ανακοινώσουν. Διότι αν το ανακοινώσουν, μετά δεν υπάρχει διαδικασία επανακεφαλαιοποίησης, δεν υπάρχουν τα χρήματα. Θα προσποιούνται, λοιπόν, ότι δεν υπάρχει πρόβλημα, οι τραπεζίτες θα γνωρίζουν ότι η ΕΚΤ που είναι η μοναδική εποπτική αρχή πλέον τις θεωρεί πτωχευμένες, αλλά διστάζει να το πει. Και ξέρετε τι θα σημαίνει, τελικά, αυτό; Ένα πράγμα: δεν θα υπάρξει καθόλου τραπεζική πίστη στον ιδιωτικό τομέα, γιατί οι τραπεζίτες το γνωρίζουν ότι οι τράπεζες είναι πτωχευμένες, ότι η ΕΚΤ καραδοκεί να τους πάρει τις τράπεζες κι έτσι ό,τι χρήμα θα μπει μέσα στα ταμεία των τραπεζών θα το κρατάνε.
Υπάρχουν άφθονα κεφάλαια, λένε, που από τις αναδυόμενες αγορές, έρχονται στην Ευρώπη, στην περιφέρειά της. Ήδη δύο τράπεζες προχώρησαν σε αυξήσεις κεφαλαίου. Τι κεφάλαια είναι αυτά;
Είναι αλήθεια ότι υπάρχει ροή κεφαλαίων προς την Ευρωζώνη από κερδοσκοπικά κεφάλαια τα οποία είχαν παραχθεί μέσα από τη λεγόμενη ποσοτική χαλάρωση των μεγάλων κεντρικών τραπεζών –Βρετανίας, ΗΠΑ, Ιαπωνίας– οι οποίες κόβουν χρήμα και συνεχίζουν να το κάνουν. Αυτά τα χρήματα είχαν εισρεύσει σε χώρες όπως η Βραζιλία, η Ινδονησία, η Μαλαισία, η Τουρκία και τώρα, λόγω μείωσης αναπτυξιακών ρυθμών και μεγάλων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν μετά από την ανακοίνωση της Fed ότι μειώνεται ο ρυθμός πιστωτικής χαλάρωσης (καθώς και κινήσεις της κινεζικής κυβέρνησης για να μειωθεί η εχώρια τραπεζική πίστη), κάποια χρήματα, σε κατάσταση πανικού, έφυγαν από τις αγορές αυτές και ήλθαν στην Ευρωζώνη.
Πρέπει, όμως, να σου πω ότι αυτό δεν αρκεί για να σωθούν οι τράπεζές μας, διότι αυτά τα χρήματα δεν καταλήγουν ως κεφαλαιακά αποθέματα στις ελληνικές τράπεζες. Είναι κερδοσκοπικά και έρχονται με στόχο να μη μείνουν, να χρησιμοποιήσουν το απαράδεκτο θεσμικό καθεστώς Παπαδήμου-Βενιζέλου –μετά το PSI, με τα Warrants– που τους δίνει δυνατότητα για ένα πολύ γρήγορο κέρδος, το οποίο μετά θα το εξαργυρώσουν και θα το βάλουν στα πόδια με την εμφάνιση των πρώτων, νέων σύννεφων.
Όταν βλέπεις να μπαίνουν σε μια χώρα τέτοια κεφάλαια, και σε ένα τραπεζικό σύστημα διαλυμμένο, αυτό πρέπει να σε θορυβεί, όχι να σε ικανοποιεί. Υπάρχει πολύ μεγάλη διαφορά αν μπαίνουν κεφάλαια με τα οποία αγοράζουν υπάρχουσες ή νέες μετοχές για κερδοσκοπικό παιχνίδι, από το να τοποθετούνται με σκοπό τη μακροχρόνια παραμονή τους. Οι τραπεζίτες μας αυτή τη στιγμή καίγονται να δείξουν ότι υπάρχει αύξηση της τιμής των τραπεζικών μετοχών και μια επιτυχημένη αύξηση μετοχικού κεφαλαίου και, για αυτό, έρχονται σε αμαρτωλές συμμαχίες μ’ αυτά τα κεφάλαια, με τρόπους που τους βοηθούν να προσποιούνται ότι υπάρχει πραγματική ζήτηση για μακροχρόνιες τοποθετήσεις κεφαλαίων στις ελληνικές τράπεζες.
Προσποιούνται έξοδο στις αγορές
Η κυβέρνηση, ωστόσο, τροφοδοτεί δημοσιεύματα, σύμφωνα με τα οποία μετά τη συμφωνία ο στρατηγικός στόχος της είναι η έξοδος στις αγορές, η αποφυγή λήψης νέου δανείου από την ευρωζώνη, η μη λήψη νέων μέτρων, εν τέλει, και η απαλλαγή από το μνημόνιο...
Η συγκεκριμένη κυβέρνηση θα κάνει ακριβώς ό, τι της πει ο κ. Σόιμπλε. Είναι καθαρό αυτό. Το ελληνικό Δημόσιο είναι πτωχευμένο, κακά τα ψέματα. Έχει ένα χρέος μη βιώσιμο. Μόνο το 2014 απαιτούνται αποπληρωμές 31 δισ. και το 2015, 22 δισ. Δεν θα μπορούν να γίνουν αυτές οι αποπληρωμές. Χρειαζόμαστε πρωτογενές πλεόνασμα της τάξης του 4% του ΑΕΠ για τις αποπληρωμές, αλλά αυτό είναι στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας και κανένας δεν περιμένει ότι θα γίνει. Πού και πώς, λοιπόν, θα βρεθούν αυτά τα χρήματα, για να προσποιηθούν ότι αυτές οι αποπληρωμές μπορεί να γίνουν; Γιατί περί αυτού πρόκειται. Όπως γίνεται, εξάλλου, τέσσερα χρόνια τώρα: προσποιούμαστε! Δανειζόμαστε με νέα δανεικά, για να αποπληρώνουμε τα παλιά, με πυραμιδικό τρόπο.
Υπάρχουν δύο εναλλακτικές. Η μια είναι νέος επίσημος δανεισμός, ένα τρίτο μνημόνιο με ένα σημαντικό ποσό. Αυτό όμως είναι πολιτικά δύσκολο, διότι ούτε η γερμανική κυβέρνηση το αντέχει, ούτε η ελληνική. Η μοναδική εναλλακτική είναι, όπως εγώ την ονομάζω, να μας βγάλουν πτωχευμένους στις αγορές. Θα ερωτήσεις: μα οι αγορές ηλίθιες είναι να δανείσουν πτωχευμένους; Η απάντηση είναι πάρα πολύ απλή: είναι το πρόγραμμα ΟΜΤ, της ΕΚΤ.
Ες αεί όμως; Κανένας δεν μπορεί να περπατάει επί πολύ στην επιφάνεια των υδάτων.
Ες αεί. Ες αεί, βέβαια δεν υπάρχει τίποτε, κάποια στιγμή θα σπάσει η φούσκα, αλλά μην ξεχνάμε ότι οι πολιτικοί μας έχουν έναν ορίζοντα διετίας το πολύ. Το τι θα γίνει το 2016, πόσο μάλιστα το 2024, δεν τους απασχολεί. Κοίταξε. Αυτή τη στιγμή τα σπρεντς έχουν πέσει. Ισχύει ακόμη η ανακοίνωση του κ. Ντράγκι ότι θα κάνει ό, τι χρειάζεται, αν τα επιτόκια ανέβουν περισσότερο από ένα σημείο. Αυτή τη στιγμή η Ιταλία δεν μπορεί να αναχρηματοδοτήσει το χρέος της, όμως τα επιτόκια δανεισμού της είναι πάρα πολύ χαμηλά. Γιατί οι ντίλερ της αγοράς ομολόγων έχουν λάβει στα σοβαρά αυτή την προειδοποίηση, ότι αν ανεβάσουν τα επιτόκια πάνω από 3%, 4%, 5%, θα τους κάψει. Ότι το στοίχημά τους θα αποτύχει, διότι ο Ντράγκι, τυπώνοντας χρήμα και αγοράζοντας όσα ιταλικά ομόλογα χρειάζεται, θα ρίξει τα επιτόκια. Η επέκταση αυτής της πολιτικής εκφοβισμού των αγορών από την ΕΚΤ και στην περίπτωση της Ελλάδας είναι ο μόνος τρόπος για να βγει η Ελλάδα στις αγορές με ένα επιτόκιο 4% - 5%. Κάτι που θα είναι μεν καταστροφικό για το δημόσιο ελληνικό χρέος, αλλά θα δώσει την ευκαιρία σε Αθήνα και Βερολίνο να πανηγυρίσουν την έξοδο στις αγορές. Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι η επέκταση της ΟΜΤ της ΕΚΤ και στην Ελλάδα θα γίνει όχι επίσημα, αλλά ανεπίσημα. Δεν θα χρειαστεί καμία επίσημη ανακοίνωση από την ΕΚΤ. Το μόνο που χρειάζεται, είναι ο κ. Ντράγκι να δώσει σήμα στις αγορές ομολόγων ότι στην ΟΜΤ συμπεριλαμβάνει και την Ελλάδα. Οπότε, ουσιαστικά, θα συναφθεί ένα τρίτο μνημόνιο, που θα διαφέρει από τα δύο προηγούμενα στο ότι ο δανεισμός θα γίνει από τις αγορές υπό τη σιωπηλή κηδεμονία της ΕΚΤ.
Β΄ ΜΕΡΟΣ
Ανάπτυξη δεν γίνεται χωρίς δημόσια επενδυτική τράπεζα
Η μεγάλη επιτυχία, που διαφημίζει τώρα η κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου μαζί με το “πρωτογενές πλεόνασμα”, είναι η επικείμενη κατά τις εκτιμήσεις της “έξοδος στις αγορές”. Η οποία θα σημαίνει, κατά τα λεγόμενά της, και την απαλλαγή από τα δάνεια μέσω των εταίρων και, συνεπώς, από τα μνημόνια που τα συνοδεύουν απαραιτήτως.Όπως αποκαλύπτει ο καθηγητής Γ. Βαρουφάκης στο δεύτερο μέρος της συνέντευξής του στην “Εποχή”, πρόκειται για μια ακόμη προεκλογική προσποίηση, που στον πυρήνα της έχει τη συμφωνία για ένα τρίτο μνημόνιο, που θα αποφύγουν να το ονομάσουν μνημόνιο...
Πώς θα «συνομολογηθεί» αυτός ο δανεισμός υπό την κηδεμονία της ΕΚΤ για να έχει ισχύ; Τι θα περιλαμβάνει;
Θα υπάρχει νέα συμφωνία και νέα δάνεια. Δεν υπάρχει πιθανότητα να μη γίνει, καθώς (α) είναι αδύνατον οι αποπληρωμές του Μνημονίου ΙΙ να γίνουν από το ελληνικό δημόσιο στους πιστωτές μας και (β) το ελληνικό κράτος δεν θα μπορεί να διατηρήσει τα πρωτογενή πλεονάσματα (όταν αρχίσει να τα έχει στην πραγματικότητα) για είκοσι χρόνια, χωρίς να καταρρεύσει το πολιτικό σύστημα. Τώρα, είμαι σίγουρος ότι το Μνημόνιο ΙΙΙ δεν θα το ονομάσουν μνημόνιο. Τι σημασία έχει πώς θα το ονομάσουν και από ποιον θα δανειζόμαστε; Ας πάμε πίσω στο 2012, με το δεύτερο μνημόνιο που δανειστήκαμε 130 δισ., προχωρήσαμε στο PSI, με τα νέα μέτρα κ.τ.λ. Ποια διαφορά θα έκανε για την Ελλάδα, τότε, αν τα 130 δισ. αντί από επίσημο δανεισμό τα είχαμε πάρει με τη διαμεσολάβηση και υπό την κηδεμονία της ΕΚΤ από τις αγορές με το ίδιο επιτόκιο; Η απάντηση είναι: Καμία! Κάπως έτσι θα γίνει με το τρίτο μνημόνιο. Δεν θα λέγεται μνημόνιο, θα είναι δάνεια από τις αγορές, αλλά με την παρέμβαση της ΕΚΤ, και η Ελλάδα θα τελεί υπό διεθνή επιτήρηση και κηδεμονία μέχρι το 2050, γιατί μάλλον θα μας επιμηκύνουν τα υπάρχοντα δάνεια, για να μπορούν, δήθεν, να είναι βιώσιμα μαζί με τα νέα από τις αγορές.
Είναι αυτό η βάση των σεναρίων που διαβάζουμε στον Τύπο. Έχει, καταρχάς, συζητηθεί μεταξύ κυβέρνησης και Γερμανίας;
Δεν έχει καν συζητηθεί, έχει ανακοινωθεί στην κυβέρνηση! Είναι επιταγή. Θα της το προσφέρουν και σαν μια ευκαιρία, για να βγουν μπροστά και να πουν ότι η ελληνική κυβέρνηση κυβερνά, ότι αυτή τη στιγμή ο ελληνικός λαός βρίσκεται μπροστά στην απελευθέρωσή του από το μνημόνιο κτλ. Είναι κάτι που προσφέρει ο Σόιμπλε σαν πολιτικό δώρο στη σημερινή κυβέρνηση, σαν αντισταθμιστικό όφελος για το κούρεμα που της είχε υποσχεθεί αλλά δεν της έδωσε.
Κατ’ όνομα μόνο η αναδιαπραγμάτευση του χρέους
Μετά τις εκλογές, όμως, αρχίζει η συζήτηση με τους πιστωτές για το χρέος.
Νομίζω ότι δεν θα είναι συζήτηση. Θα προσφέρουν, απλώς, μια επιμήκυνση στην ελληνική κυβέρνηση, δηλαδή αντί να πληρωθούν τα 31 δισ. το 2014, να πληρωθούν 20 δισ., και το 2015 αντί τα 22 δισ. τα 15 δισ., κλπ. επεκτείνοντας τις αποπληρωμές από το 2030 στο 2050 και μειώνοντας τα επιτόκια αποπληρωμής ανεπαίσθητα κατά 0,5%. Αυτή η νέα συμφωνία θα υποστηριχθεί με νέα δάνεια από τον ιδιωτικό τομέα μέσα από το πρόγραμμα αγοράς ομολόγων της ΕΚΤ (το πρόγραμμα ΟΜΤ), όπως προανέφερα. Έτσι, απ’ αυτή τη διαδικασία, το ελληνικό χρέος θα γίνει ακόμη λιγότερο βιώσιμο, το ελληνικό Δημόσιο ακόμη πιο βαθιά πτωχευμένο, κι η ελληνική κοινωνική οικονομία ακόμα πιο καχεκτική και δέσμια.
Μια νέα κυβέρνηση, ο ΣΥΡΙΖΑ, σε ποιο έδαφος θα μπορούσε να στηριχθεί για να διαπραγματευθεί;
Λόγω της κυβέρνησης Βενιζέλου – Σαμαρά – Στουρνάρα χάσαμε τη μεγάλη ευκαιρία που είχαμε τα δύο τελευταία χρόνια να διαπραγματευθούμε στη βάση άρνησης παραλαβής των δόσεων. Όταν θα έλθει η νέα κυβέρνηση, όλες οι δόσεις θα έχουν εισπραχθεί και, έτσι, αυτό το διαπραγματευτικό χαρτί, δυστυχώς, θα έχει θυσιαστεί, εγκληματικά, από την παρούσα κυβέρνηση. Το διαπραγματευτικό χαρτί που μας απομένει, είναι ένα βέτο στο ζήτημα της δήθεν τραπεζικής ενοποίησης. Μ’ άλλα λόγια, να πουλήσουμε πολύ ακριβά την ψήφο μας γι’ αυτό το εξάμβλωμα που ονομάζεται τραπεζική ενοποίηση, αν δεν έχει ολοκληρωθεί όταν θα υπάρξει, αν υπάρξει, μια κυβέρνηση διαφορετική. Πέραν τούτου, το μόνο που μένει είναι η άρνηση αποπληρωμών σύμφωνα με το Μνημόνιο II ή με βάση το Μνημόνιο ΙΙΙ που θα μας έχουν εισαγάγει τον Αύγουστο του 2014 ή δεν ξέρω πότε θα το περάσουν, ίσως το φθινόπωρο.
Σημειώνω αυτό που ισχυρίζονται ο κ. Βενιζέλος και ο κ. Στουρνάρας τον τελευταίο καιρό: ότι ένα κούρεμα στο αρχικό κεφάλαιο που δανειστήκαμε από την τρόικα, θα θεωρηθεί επιθετική κίνηση από Ευρωπαίους και ότι θα είναι πολύ δύσκολο, ακόμη και αν θέλει, ο κ. Σόιμπλε να το περάσει από τη γερμανική βουλή. Δεν διαφωνώ σε πολύ μεγάλο βαθμό μ’ αυτό. Το θέμα είναι, δεδομένου ότι πρέπει να γίνει κούρεμα, διότι δεν μπορείς να πας κόντρα στους κανόνες της «φύσης» κι ένα χρέος μη βιώσιμο θα κουρευτεί θέλοντας και μη, πώς θα «πακετάρεις» το κούρεμα. Πώς θα το «επικοινωνήσεις». Ένας εύσχημος τρόπος είναι μια πρόταση που κάνω εδώ και πολύ καιρό: Να πούμε ωραία, δεν θα κουρευτεί το χρέος. Χρωστάμε 320; χρωστάμε 320. Να εκδοθούν νέα ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου για 320 δισ., τα οποία θα ανταλλαχθούν με το χρέος των 320 δισ. που έχουν στην κατοχή τους η ΕΚΤ, ο ESM (ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας) και το ΔΝΤ.
Να παγώσουμε το χρέος
Ουσιαστικά, δηλαδή, θα παγώσει το ελληνικό χρέος.
Όχι μόνο θα παγώσει, αλλά αυτά τα νέα ομόλογα θα έχουν τη μορφή που ο Κέυνς ονόμαζε Bisque Bonds ή αυτό που ονομάζεται «ρήτρα ανάπτυξης». Το οποίο σημαίνει ότι σας χρωστάω ονομαστικά τόσο, πάρτε αυτά τα ομόλογα τα οποία εμπεριέχουν coupons, που προβλέπουν πόσα χρήματα θα ξεπληρώνω κάθε χρόνο, μόνο που οι αποπληρωμές τόσο των τόκων όσο και των χρεολυσίων διακόπτονται ή αναβάλλονται τις περιόδους όπου η αύξηση του ΑΕΠ είναι κάτω από ένα ορισμένο ποσοστό. Δεν μιλάς για κούρεμα, λες ότι αναγνωρίζεις το χρέος που έχεις, εκδίδεις νέα ομόλογα με ονομαστική αξία ίδια με το χρέος σου (οπότε τύποις δεν έχει κουρευτεί), αλλά εάν οι αποπληρωμές διασυνδέονται με το ΑΕΠ, τότε το βάθος του κουρέματος είναι αντιστρόφως ανάλογο της ανάπτυξης.
Δηλαδή, το «κούρεμα» πάει πολύ πίσω χρονικά.
Όχι μόνο πάει πίσω χρονικά, αλλά έχει και μεταβλητό μέγεθος. Πρότασή μου είναι όχι μόνο οι αποπληρωμές του χρέους να συνδέονται με το ΑΕΠ, αλλά να υπάρχει και μια ακόμη ρήτρα, σύμφωνα με την οποία θα εκπνέουν αυτά τα ομόλογα μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, αν έχουν ξεπεράσει ένα χρονικό όριο.
Να εκπνέουν χωρίς να έχουν πληρωθεί;
Ναι, χωρίς να έχουν πληρωθεί. Οπότε ουσιαστικά εισάγεις ένα εν δυνάμει βαθύ κούρεμα (χωρίς να το λες κούρεμα), του οποίου το μέγεθος θα είναι αντιστρόφως ανάλογο της οικονομικής ανάπτυξης του τόπου. Καθιστάς, δηλαδή, τους πιστωτές συνέταιρους στην οικονομική μας ανάπτυξη. Αμέσως, οι πιστωτές αποκτούν λόγο να ξανασκεφτούν τη λογική τής λιτότητας, στο βαθμό που μειώνει την ανάπτυξη και βαθαίνει το ντε φάκτο κούρεμα που θα πρέπει να αποδεχθούν.
Πώς θα γίνει η ανάπτυξη
Χρειαζόμαστε, όμως, και ανάπτυξη. Πώς θα γίνει ανάπτυξη, όταν η καταστροφή των αναπτυξιακών δυνατοτήτων έχει φτάσει σε τέτοια επίπεδα, που να χρειάζονται εξωγενείς ωθήσεις γι’ αυτό;
Ακριβώς έτσι είναι. Πρώτον, απαιτείται μια νέα δημόσια επενδυτική τράπεζα, όπως ήταν η ΕΤΒΑ παλιά. Δεύτερον, θα καταργούσα το ΕΣΠΑ ή θα το συρρίκνωνα ιδιαίτερα και θα ζητούσα από την ΕΕ οι πόροι του να δοθούν ως επί το πλείστον στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ), η οποία, σε συνεργασία μ’ αυτή τη νέα δημόσια επενδυτική τράπεζα που ανέφερα προηγουμένως, να προβαίνει σε τοποθετήσεις και σε επενδύσεις στην Ελλάδα. Εμπιστεύομαι πολύ περισσότερο μια δημόσια επενδυτική τράπεζα, που θα έχει «χτιστεί» από την αρχή με σωστό τρόπο χρησιμοποιώντας την εμπειρία αντίστοιχων επενδυτικών τραπεζών του Δημοσίου στη Βραζιλία, τη Νορβηγία, την Κίνα, ακόμη και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (η οποία έχει αποδείξει στην πράξη, και στην Ελλάδα, ότι είναι ικανή για «καθαρότερα» έργα και μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στην εκτέλεσή τους).
Αρκούν; Το έργο, όταν έχεις να αντιμετωπίσεις τόσο εκτεταμένη ύφεση και υψηλή ανεργία, είναι τεράστιο.
Όχι δεν αρκούν. Από το 2010 υποστηρίζω ότι η κρίση δεν είναι ελληνική. Το οποίο τι σημαίνει; Ότι μια κυβέρνηση, η οποία λειτουργεί πραγματικά ευρωπαϊκά και όχι όπως – όπως και ως εντολοδόχος του Βερολίνου, θα πρέπει να προωθεί μια συνολική πολιτική για ολόκληρη την Ευρωζώνη. Όλες οι χώρες έχουν πρόβλημα χαμηλών επενδύσεων, ακόμη και η Γερμανία, η οποία έχει χαμηλό ρυθμό αύξησης της παραγωγικότητας (όσο και αν αυτό ακούγεται περίεργα στα ελληνικά αυτιά). Γνωρίζουμε, λοιπόν, πάρα πολύ καλά ότι η Ευρωζώνη και η ΕΕ συνολικά ταλανίζονται αυτή την περίοδο από τις δυνάμεις του αποπληθωρισμού.
Δεν βλέπει κανείς να ανησυχούν απ’ αυτό στην ηγεσία της ΕΕ...
Ναι, δεν ανησυχούν, αλλά παρατήρησε τα αποτελέσματα των εκλογών την προηγούμενη Κυριακή στη Γαλλία. Αυτό που είναι απαραίτητο, είναι η ενίσχυση της ΕΤΕ και αναγωγή της σε οργανισμό που ουσιαστικά θα εισαγάγει ένα νέο New Deal για την Ευρώπη, όπως ο Ρούσβελτ το 1933 μετά τη μεγάλη ύφεση του 1929. Έτσι και εδώ, χρειαζόμαστε ένα αντίστοιχο New Deal για τη μεγάλη κρίση του 2008. Ο τρόπος είναι πολύ απλός. Η ΕΤΕ δεν μπορεί μόνη της να χρηματοδοτήσει κάτι τέτοιο, γιατί μην ξεχνάμε ότι εκδίδει ομόλογα τα οποία φοβάται ότι θα χάσουν την αξία τους εάν «πλατιάσουν» και αναλάβουν πολλά ρίσκα στην περιφέρεια και αλλού. Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται ένα συνεταίρο και αυτός είναι η ΕΚΤ. Μαζί με τον Στιούαρτ Χόλαντ και τον Τζέιμς Γκαλμπρέηθ προτείνουμε το 50% της εθνικής επιχορήγησης των έργων που σήμερα χρηματοδοτεί η ΕΤΕ, με τον άλφα ή βήτα τρόπο, να το εγγυάται η ΕΚΤ είτε με έκδοση ομολόγων επικουρικών των ομολόγων της ΕΤΕ, είτε μέσα από την αγορά ομολόγων της ΕΤΕ στη δευτερογενή αγορά. Υπάρχουν τρόποι πάρα πολύ απλοί, τεχνοκρατικοί, με τους οποίους η ΕΤΕ μπορεί όντως να γίνει ο θεσμός που διοικεί και επιβλέπει ένα πανευρωπαϊκό New Deal, το οποίο θα ταράξει τα λιμνάζοντα νερά και θα δημιουργήσει συνθήκες για επενδύσεις όχι μόνο μέσα από την ΕΤΕ, αλλά και τον ιδιωτικό τομέα. Διότι μην ξεχνάμε ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα που έχει η Ευρώπη είναι οι λιμνάζουσες αποταμιεύσεις, οι οποίες είναι τόσο τρομοκρατημένες, που δεν επενδύονται σε παραγωγικές διαδικασίες.
Μας χρειάζεται, λοιπόν, και ενίσχυση της ζήτησης.
Ο μόνος τρόπος να αυξηθεί η ζήτηση χωρίς τη δημιουργία νέας φούσκας, είναι να αυξηθούν πρώτα οι παραγωγικές επενδύσεις. Οι επενδύσεις σήμερα αποφεύγουν τους παραγωγικούς κλάδους (και στρέφονται στους χάρτινους πύργους του χρηματοπιστωτικού συστήματος), επειδή οι επιχειρηματίες φοβούνται ότι η ζήτηση είναι χαμηλή. Αυτός ο φόβος αυτο-επιβεβαιώνεται, καθώς οι χαμηλές επενδύσεις φέρνουν χαμηλή ζήτηση κι έτσι επιβεβαιώνονται οι αρνητικές τους προσδοκίες. Πρέπει να σπάσει αυτός ο φαύλος κύκλος αρνητικών προσδοκιών, που αναπαράγουν τον άλλο φαύλο κύκλο μεταξύ των ασθενικών επενδύσεων και της χαμηλής ζήτησης. Ο μόνος τρόπος για να σπάσουν αυτοί οι φαύλοι κύκλοι, είναι μέσα από την ενεργοποίηση της ΕΤΕ ως πυλώνα ενός New Deal σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Υπάρχουν όμως οι δυνάμεις που θα θέσουν και θα επιβάλουν αυτή την πολιτική;
Θεωρώ ότι οι δυνάμεις υπάρχουν, απλώς είναι φιμωμένες και αποσυντονισμένες αυτή τη στιγμή. Ακόμη και στο ευρωκοινοβούλιο, ακόμη και σήμερα, πριν τις εκλογές του Μαΐου, αυτή η άποψη είναι πλειοψηφική. Αλλά στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αυτό δεν συζητείται, επειδή υπάρχει ένα είδος ομερτά, μια επιβεβλημένη σιωπή από την πλευρά του Βερολίνου, καθώς καμία κυβέρνηση έως τώρα δεν έχει τολμήσει να προβάλει το ανάστημά της. Μια ελληνική κυβέρνηση διαφορετικού τύπου θα μπορούσε να θέσει το ζήτημα, να αρχίσει η συζήτηση, στην οποία, μετά, πολλοί άλλοι θα θέλανε να συμμετάσχουν.
http://www.epohi.gr/portal/
Κυριακή 6 Απριλίου 2014
Από τον καταναλωτισμό στην εγκράτεια
του Νίκου Ξυδάκη από το βλέμμα
Θα ήταν 1985, λίγο πριν, λίγο μετά. Στο μπαρ Βιτόφσκι, στις παρυφές του λόφου Στρέφη, άκουσα μια κουβέντα: Προτιμώ έναν υγιή ηδονισμό από τη μίζερη άρνηση της υλικής ευημερίας. Τη θυμάμαι ακόμη αυτή την κουβέντα· ο άνθρωπος που την έλεγε ήταν διανοούμενος, αντικομφορμιστής, με συγκροτημένη σκέψη. Εξέφραζε με ενάργεια το πνεύμα της εποχής: οι Ελληνες έπλεεαν στην ευημερία και στην προσδοκία, στην ακλόνητη πίστη ότι όλα θα είναι διαρκώς καλύτερα, πίστευαν ότι τα φαντάσματα της φτώχειας χάνονταν μαζί με τις μνήμες της Κατοχής.
Για τα επόμενα πολλά χρόνια η εκτίμηση-προτίμηση του συνομιλητή μου εκπληρώθηκε. Η ελληνική κοινωνία βούτηξε στον ευδαιμονισμό, στην κατανάλωση, στον υλισμό, στην αυτοπραγμάτωση. Βούτηξε βαθιά. Τρεις δεκαετίες αργότερα, διαπίστωσε ότι είχε κολλήσει στον βούρκο του πυθμένα.
Η σημαντικότερη ίσως επίπτωση του σοκ της πτώχευσης σε ατομικό επίπεδο είναι η κατακρήμνιση των υλικών συνθηκών της ζωής, η μετάβαση από την υλική κατάσταση του μικρομεσαίου στην κατάσταση του νεόπτωχου ή του νεοπληβείου. Ο υποβιβασμός δεν είναι μόνο υλικός, συνοδεύεται από μια οδυνηρή διάψευση των προσδοκιών, από το γκρέμισμα της πίστης στη διαρκή πρόοδο, στην εξασφαλισμένη ευημερία. Το σοκ είναι υλικό και ψυχικό.
Ο υγιής ηδονισμός, που υποδεχόμασταν το μακρινό 1985, στα χρόνια που ακολούθησαν έγινε νοσηρός καταναλωτισμός, έγινε εκβιασμένη χλιδή με δανεικά, έγινε υποταγή σε έναν τρόπο ζωής που αποθέωνε την ατσιδοσύνη και την κερδοσκοπία, έγινε λατρεία μιας κοσμοαντίληψης που απαξίωνε το εργασιακό ήθος και την ολιγάρκεια. Ιδίως στα χρόνια της πιστωτικής επέκτασης, όταν το δανεικό χρήμα έρρεε άφθονο από τις τράπεζες προς τους Ελληνες, τους Ευρωπαίους με τον χαμηλότατο δείκτη ιδιωτικού δανεισμού έως τότε. Με αυτή την ψυχοπνευματική σκευή και με αυτό το έθος μάς βρήκε η πτώχευση. Την απώλεια του εισοδήματος συνοδεύει η απώλεια του βολέματος σε έναν ορισμένο τρόπο ζωής, η συντριβή των προσδοκιών, η προσγείωση σε μια άλλη υπαρξιακή συνθήκη.
Η ανάταξη δεν θα είναι εύκολη ούτε σύντομη· και σε κάθε περίπτωση δεν θα είναι επιστροφή στα πρότερα, αλλά μετάβαση σε άλλη κατάσταση, για την οποία απαιτούνται ριζικά άλλες προσεγγίσεις και παραδοχές. Απαιτείται να ιεραρχήσουμε διαφορετικά τις ανάγκες και τις αξίες· απαιτείται να κάνουμε την αναγκαία διάκριση μεταξύ βιώσιμης ανάπτυξης και ποσοτικής μεγέθυνσης, μεταξύ ευημερίας και σπατάλης, μεταξύ αυτάρκειας και απληστίας. Να επιλέξουμε μεταξύ κοινόχρηστου δημόσιου πλούτου και ιδιωτικής χλιδής.
Εδώ πρέπει να κάνουμε επίσης μια διάκριση μεταξύ της επιβαλλόμενης άνωθεν νεοφιλελεύθερης λιτότητας, και μιας αυτόβουλης ενεργητικής εγκράτειας, όπως την χαρακτήριζε ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ προφητικά το 1977, πολλά χρόνια πριν από την καπιταλιστική κρίση του 2008: «Ο άκρατος ατομικός καταναλωτισμός παράγει μόνο διασπάθιση πλούτου και στρεβλώσεις της παραγωγής, αλλά πέραν αυτών και δυσφορία, αποπροσανατολισμό, δυστυχία».
Στο ίδιο μήκος κύματος, τα ίδια χρόνια, οι Εναλλακτικοί και οι Πράσινοι προέκτειναν τα κινήματα του ’68 στην πολιτική σφαίρα προτάσσοντας έννοιες όπως βιώσιμη ανάπτυξη, αποανάπτυξη, βιοσυμβατές καλλιέργειες, αντικαταναλωτισμός. Η τότε μετασοβιετική αριστερά εισήγαγε ανανεωμένες έννοιες του ρομαντικού και του ελευθεριακού κινήματος, ποικιλοτρόπως εκφρασμένες ιστορικά από διαφορετικούς στοχαστές όπως ο Henry Thoreau, o R. Waldo Emerson, το κίνημα Arts and Crafts, ο Lewis Mumford, ο Ηerbert Μarcuse, o J. Κ. Galbraith, o Jacques Ellul, ο Μurray Bookchin, o Cristopher Lasch, o Claude Lévi-Strauss, ο Μ. Foucault και πολλοί άλλοι, όσοι ασκούσαν κριτική στο δόγμα της αιωνίας προόδου, στην λατρεία της τεχνολογίας και της κατανάλωσης, στον μετανεωτερικό ναρκισσισμό, στον κοινωνικό ντετερμινισμό και την κοινωνική μηχανική.
Ακούγονται ίσως σαν σκέψεις πολυτελείας αυτά, σε μια συγκυρία κοινωνικού σοκ, αλλά δεν είναι. Η ανακούφιση του πλήθους των πληγέντων και των σιωπηλών αποκλεισμένων είναι βεβαίως το πρώτο καθήκον της δημοκρατικής κοινωνίας. Ταυτοχρόνως όμως έχουμε κατά νου τι είδους κοινωνία ανασυγκροτούμε, με ποιες αξίες, σε ποια θεμέλια: ασφαλώς όχι στα σαθρά θεμέλια της ατομικής αυτοπραγμάτωσης εκτός κοινότητας, της καταναλωτικής κατασπατάλησης, της λεηλασίας των φυσικών πόρων και της πολιτιστικής κληρονομιάς ― όλα όσα γεννούν ακαταπαύστως ανισότητα, αδικία, δυσφορία. Η ανασυγκρότηση με δημοκρατία και δικαιοσύνη, με αυτάρκεια, προϋποθέτει πνευματική αναδιάταξη, αναθεώρηση αξιών, διαπαιδαγώγηση και άσκηση. Για να φτάσουμε σε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο για τον 21ο αιώνα.
Θα ήταν 1985, λίγο πριν, λίγο μετά. Στο μπαρ Βιτόφσκι, στις παρυφές του λόφου Στρέφη, άκουσα μια κουβέντα: Προτιμώ έναν υγιή ηδονισμό από τη μίζερη άρνηση της υλικής ευημερίας. Τη θυμάμαι ακόμη αυτή την κουβέντα· ο άνθρωπος που την έλεγε ήταν διανοούμενος, αντικομφορμιστής, με συγκροτημένη σκέψη. Εξέφραζε με ενάργεια το πνεύμα της εποχής: οι Ελληνες έπλεεαν στην ευημερία και στην προσδοκία, στην ακλόνητη πίστη ότι όλα θα είναι διαρκώς καλύτερα, πίστευαν ότι τα φαντάσματα της φτώχειας χάνονταν μαζί με τις μνήμες της Κατοχής.
Για τα επόμενα πολλά χρόνια η εκτίμηση-προτίμηση του συνομιλητή μου εκπληρώθηκε. Η ελληνική κοινωνία βούτηξε στον ευδαιμονισμό, στην κατανάλωση, στον υλισμό, στην αυτοπραγμάτωση. Βούτηξε βαθιά. Τρεις δεκαετίες αργότερα, διαπίστωσε ότι είχε κολλήσει στον βούρκο του πυθμένα.
Η σημαντικότερη ίσως επίπτωση του σοκ της πτώχευσης σε ατομικό επίπεδο είναι η κατακρήμνιση των υλικών συνθηκών της ζωής, η μετάβαση από την υλική κατάσταση του μικρομεσαίου στην κατάσταση του νεόπτωχου ή του νεοπληβείου. Ο υποβιβασμός δεν είναι μόνο υλικός, συνοδεύεται από μια οδυνηρή διάψευση των προσδοκιών, από το γκρέμισμα της πίστης στη διαρκή πρόοδο, στην εξασφαλισμένη ευημερία. Το σοκ είναι υλικό και ψυχικό.
Ο υγιής ηδονισμός, που υποδεχόμασταν το μακρινό 1985, στα χρόνια που ακολούθησαν έγινε νοσηρός καταναλωτισμός, έγινε εκβιασμένη χλιδή με δανεικά, έγινε υποταγή σε έναν τρόπο ζωής που αποθέωνε την ατσιδοσύνη και την κερδοσκοπία, έγινε λατρεία μιας κοσμοαντίληψης που απαξίωνε το εργασιακό ήθος και την ολιγάρκεια. Ιδίως στα χρόνια της πιστωτικής επέκτασης, όταν το δανεικό χρήμα έρρεε άφθονο από τις τράπεζες προς τους Ελληνες, τους Ευρωπαίους με τον χαμηλότατο δείκτη ιδιωτικού δανεισμού έως τότε. Με αυτή την ψυχοπνευματική σκευή και με αυτό το έθος μάς βρήκε η πτώχευση. Την απώλεια του εισοδήματος συνοδεύει η απώλεια του βολέματος σε έναν ορισμένο τρόπο ζωής, η συντριβή των προσδοκιών, η προσγείωση σε μια άλλη υπαρξιακή συνθήκη.
Η ανάταξη δεν θα είναι εύκολη ούτε σύντομη· και σε κάθε περίπτωση δεν θα είναι επιστροφή στα πρότερα, αλλά μετάβαση σε άλλη κατάσταση, για την οποία απαιτούνται ριζικά άλλες προσεγγίσεις και παραδοχές. Απαιτείται να ιεραρχήσουμε διαφορετικά τις ανάγκες και τις αξίες· απαιτείται να κάνουμε την αναγκαία διάκριση μεταξύ βιώσιμης ανάπτυξης και ποσοτικής μεγέθυνσης, μεταξύ ευημερίας και σπατάλης, μεταξύ αυτάρκειας και απληστίας. Να επιλέξουμε μεταξύ κοινόχρηστου δημόσιου πλούτου και ιδιωτικής χλιδής.
Εδώ πρέπει να κάνουμε επίσης μια διάκριση μεταξύ της επιβαλλόμενης άνωθεν νεοφιλελεύθερης λιτότητας, και μιας αυτόβουλης ενεργητικής εγκράτειας, όπως την χαρακτήριζε ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ προφητικά το 1977, πολλά χρόνια πριν από την καπιταλιστική κρίση του 2008: «Ο άκρατος ατομικός καταναλωτισμός παράγει μόνο διασπάθιση πλούτου και στρεβλώσεις της παραγωγής, αλλά πέραν αυτών και δυσφορία, αποπροσανατολισμό, δυστυχία».
Στο ίδιο μήκος κύματος, τα ίδια χρόνια, οι Εναλλακτικοί και οι Πράσινοι προέκτειναν τα κινήματα του ’68 στην πολιτική σφαίρα προτάσσοντας έννοιες όπως βιώσιμη ανάπτυξη, αποανάπτυξη, βιοσυμβατές καλλιέργειες, αντικαταναλωτισμός. Η τότε μετασοβιετική αριστερά εισήγαγε ανανεωμένες έννοιες του ρομαντικού και του ελευθεριακού κινήματος, ποικιλοτρόπως εκφρασμένες ιστορικά από διαφορετικούς στοχαστές όπως ο Henry Thoreau, o R. Waldo Emerson, το κίνημα Arts and Crafts, ο Lewis Mumford, ο Ηerbert Μarcuse, o J. Κ. Galbraith, o Jacques Ellul, ο Μurray Bookchin, o Cristopher Lasch, o Claude Lévi-Strauss, ο Μ. Foucault και πολλοί άλλοι, όσοι ασκούσαν κριτική στο δόγμα της αιωνίας προόδου, στην λατρεία της τεχνολογίας και της κατανάλωσης, στον μετανεωτερικό ναρκισσισμό, στον κοινωνικό ντετερμινισμό και την κοινωνική μηχανική.
Ακούγονται ίσως σαν σκέψεις πολυτελείας αυτά, σε μια συγκυρία κοινωνικού σοκ, αλλά δεν είναι. Η ανακούφιση του πλήθους των πληγέντων και των σιωπηλών αποκλεισμένων είναι βεβαίως το πρώτο καθήκον της δημοκρατικής κοινωνίας. Ταυτοχρόνως όμως έχουμε κατά νου τι είδους κοινωνία ανασυγκροτούμε, με ποιες αξίες, σε ποια θεμέλια: ασφαλώς όχι στα σαθρά θεμέλια της ατομικής αυτοπραγμάτωσης εκτός κοινότητας, της καταναλωτικής κατασπατάλησης, της λεηλασίας των φυσικών πόρων και της πολιτιστικής κληρονομιάς ― όλα όσα γεννούν ακαταπαύστως ανισότητα, αδικία, δυσφορία. Η ανασυγκρότηση με δημοκρατία και δικαιοσύνη, με αυτάρκεια, προϋποθέτει πνευματική αναδιάταξη, αναθεώρηση αξιών, διαπαιδαγώγηση και άσκηση. Για να φτάσουμε σε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο για τον 21ο αιώνα.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
.png)
